کامپیوتر - کشاورزی چی می خوای بگو ؟

اثرات کمبود مواد مغذي و تغذيه نامناسب روي عملکرد توليدمثلي در گاوهاي شيرده

● مقدمه:  

ارتباط بين تغذيه و توليدمثل موضوعي است که روز به روز بر اهميت آن افزوده مي شود. تحقيقات اوليه ثابت کرد که تغذيه نقش مهمي در توليد مثل ايفا مي کند، اما در بيشتر موارد کمبودهاي شديد تغذيه اي باعث مشکلات توليد مثلي مي شود. بر همين اساس توصيه مي شود که گاوها را با توجه به حداکثر توليدشان تغذيه نماييد ( جيره را بر اساس حداکثر توليد دام بالانس نماييد) تا نيازهاي تغذيه اي براي توليد مثل به اندازه کافي تامين شود. توليدمثل موفق به تامين نمودن ماکرو و ميکرو هاي تغذيه اي بدن دام بستگي دارد. اين مقاله روي نقش هاي کاربردي فسفر، ويتامين A و بتاکاروتن، پروتئين، انرژي و ساير مواد و نقش آنها در مراحل توليدمثلي تاکيد کرده است. هنوز به طور کامل مشخص نيست که کمبودهاي تغذيه اي مي تواند توليدمثل را محدود کند، يا اختلالي در مکانيسم انها به وجود آورد و يا به چه ميزان از اين مواد براي توليدمثل مطلوب، مناسب مي باشد.

مصرف ناکافي انرژي، پروتئين، ويتامين، و عناصر معدني ماکر- ميکرو همگي روي کاهش عملکرد توليدمثلي موثر مي باشند. از عوامل تغذيه اي ذکر شده روي عملکرد توليدمثلي شايد عدم بالانس انرژي يکي از مهمترين فاکتورهاي مرتبط با عملکرد پايين توليدمثلي در گاو باشد. سورت و ادامس (۱۹۸۸) استفاده هاي متابوليکي انرژي در نشخوارکنندگان بر اساس رتبه بندي در هر حالت فيزيولوژيکي و بر اساس اهميت به صورت زير تعيين کردند:

۱) متابوليسم پايه

۲) فعاليت

۳) رشد

۴) ذخاير انرژي

۵) آبستني

۶) شيردهي

۷) ذخاير اضافه شده انرژي

۸) چرخه فحلي و شروع آبستني

۹) ذخاير اضافي انرژي.

بر اساس ليست فوق کسب انرژي جهت توليدمثل سريعا به خطرمي افتد زيرا انرژي در مرحله اوليه به تامين رشد و ذخاير بدني و شير خواهد پرداخت و سپس به سمت توليدمثل پيش مي رود.

براي پرورش دهندگان کوتاه بودن فاصله گوساله زايي و آبستني به موقع از اهميت خاصي برخوردار مي باشد. اما در گله هايي که فصل گوساله زايي بيشتر از ۶۰ روز است احتمال داشتن فاصله گوساله زايي يکساله بسيار سخت به نظر مي رسد. ( شکل ۲ – سورت و همکاران ۱۹۹۰) بنابراين اهداف ما از ارزيابي روشهاي کاربردي جهت بالا بردن نرخ آبستني، ممکن است که در آينده نزديک به نتيجه برسد.

● ضريب نمره بدني (BCS)

ضريب نمره بدني يک روش معتبر براي ارزيابي وضعيت تغذيه اي گله هاي گاو به کار مي رود. سيستم بصري ( از طريق چشم) ضريب نمره بدني، براي گاوهاي شيري توسعه پيدا کرده و مقياس آن از ۱ تا ۵ مي باشد که ۱ در ان نماينده گاو بسيار لاغر و ۵ نمايند گاه بسيار چاق مي باشد( ويتمن ۱۹۷۵). ارتباط خطي بين تغييرات وزن بدن و ضريب نمره بدني وجود دارد به طوري که به طور تقريبي هر ۵۰ کيلو گرم تغيير معادل تغيير در يک واحد ضريب نمره بدني مي باشد. با استفاده از ضريب نمره بدني مي توان نحوه تغذيه گاوها را در هر مرحله بررسي نمود. علي الرغم مزيتهاي ضريب نمره بدني کمتر از ۲۵% پرورش دهندگان در ايالات متحده از اين روش ساده، که يک روش موثر براي ارزيابي وضعيت تغذيه اي در گله گاوها مي باشد، استفاه ميکنند. بعضي از پروروش دهندگان نيز از روشهاي ابداعي خودشان براي کنترل شرايط در گله استفاده مي کنند.

امروزه با توجه به اينکه از برنامه هاي تغذيه اي مختلف جهت تغذيه گاوهاي شيري استفاده مي شود، کمبود بعضي از مواد مانند عناصر معدني کم مصرف، ناکافي بودن ويتامين ها، کمبود انرژي و پروتيين و مصرف بيش از حد پروتيئن مي تواند زمينه ناباروري و عملکرد پايين توليد مثلي را به همراه داشته باشد. اطلاعات کمي در مورد کمبودهاي شديد يا خفيف مواد مغذي روي عملکرد توليد مثلي در دسترس مي باشد. ولي حداقل در مورد اثرات طولاني مدت کمبودهاي خفيف بعضي از مواد مغذي و اثرات متقابل بعضي از مواد مغذي مانند عناصر معدني کم مصرف، و تغذيه بيش از حد بعضي از مواد مغذي اطلاعاتي به دست آمده است.

در اين مبحث به بعضي از تحقيقات در مورد ارتباط بين مواد مغذي و عملکرد توليد مثلي در گاو پرداخته است و اميد وار است که بتوان با ارزيابي هاي مختلف و با کمک فاکتورهاي تغذيه اي بتوان اختلالات توليدمثلي و عملکرد توليد مثلي دام را بهبود بخشيد.

زماني که مشکلات توليد مثلي را در گله هاي گاو شيري مورد مطالعه قرار مي دهيد به مبحث تغذيه بايد توجه ويژه اي نماييد. دو اصل مهم در مورد ارتباط بين تغذيه و توليد مثل را هميشه بايد در ذهن خود داشته باشيد:

۱) تغذيه تنها يکي از علل بروز مشکلات توليد مثلي مي باشد، و نبايد به ساير عوامل مرتبط با توليد مثل بي توجه بود. عوامل ديگر غير از تغذيه شامل: عدم تشخيص به موقع فحلي، عدم رعايت اصول بهداشتي در زمان زايمان و ... مي باشد. قبل از بررسي علت هاي تغذيه اي پايين بودن عملکرد توليدمثلي بايد از ديگر مشگلات ذکر شده در گله گاوهاي شيري اطمينان حاصل نمود و بعد از ان به دنبال مشکلات تغذيه و تاثير آنها روي عملکرد توليد مثلي باشيم.

۲) به طور نسبي شناخت دقيقي از ارتباط بين توليد مثل و تغذيه و اثر متقابل اين دو وجود ندارد، بهترين توصيه ها در اين مورد بالانس نمودن جيره ها بر اساس انرژي، پروتئين، مواد معدني و ويتامين ها در حد مطلوب و استفاده از مواد با کيفيت در جيره مي باشد که در اين مورد نياز به آناليز دقيق مواد خوارکي مصرفي مي باشد.

● ارتباط بين توليد شير و توليدمثل

ارتباط بين سطح توليد شير و توليد مثل، موضوعي است که اين روزها بحت در مورد آن زياد مي باشد. اطلاعات بدست آمده از گله هاي مورد تحقيق در بعضي از دانشگاههاي سراسر دنيا پيشنهاد کرده که گاوهاي توليد بالا عملکرد توليدمثلي پاييني در مقايسه با هم گله ايهاي خود که شير کمتري توليد مي کنند، ندارند. هر چند مطالعات اخير پيشنهاد کرده که در بعضي از گله ها ( نه در همه آنها) گاوهاي توليد بالا راندمان توليدمثلي پايين تري داشتند. در مطالعه از ۲۲ گله گاو در شهر نيويورک درصد بازده آبستني به ازاي اولين تلقيح در ۶۰ روز اول در گاوهاي که به طور متوسط ۴۰ کيلو گرم شير در روز توليد مي کردند حدود ۶۰% بود. در مقابل بازده آبستني در گاوهايي که ۶۵ کيلوگرم در روز شير توليد مي کردند حدود ۲۵% بود.

با تحقيقات گسترده در دانشگاه لاوا به اثبات رسيد که گاوهايي با توليد بالا اولين تلقيح را بعد از گوساله زايي بسيار ديرتر دريافت خواهند کرد و بنابراين نياز به دفعات بيشتر تلقيح جهت آبستني مي باشند و به همين دليل تعداد روزهاي باز ( OD) در آنها افزايش مي يابد. با توجه به اينکه وراثت پذيري صفات توليدمثلي بسيار پايين مي باشد، جهت حل نمودن مشکلات توليدمثلي بايد به دنبال تقويت راهکارهاي مديريتي، فيزيولوژيکي و تغذيه اي باشيم. در اينجا بعضي از فاکتورهاي تغذيه اي مورد توجه خواهند بود.

● فاکتورهاي تغذيه اي موثر در توليدمثل

در بيشتر فارم هاي شيري انرژي مهمترين فاکتور تغذيه اي مهم و تاثير گذار بر روي عملکرد توليدمثلي مي باشد. ارائه انرژي ناکافي در تليسه هاي و گاو ها در اوايل دوره شيردهي( به علت بالانس منفي انرژي ) باعث کاهش عملکرد توليد مثلي در اين دام ها مي شود. مصرف اضافي انرژي در اواخر دوره شيردهي و دوره خشک باعث چاق شدن دام، که نتيجه آن کاهش عملکرد توليدمثلي در دورهاي بعدي مي باشد. در دهه ۱۹۶۰ مشخص شد که انرژي ناکافي بلوغ را به تاخير مي اندازد. و همچنين باعث کاهش توليد اسپرم، آنستروس طولاني و افزايش آنستروس بعد از زايمان مي شود. همچنين در تحقيق ديگري مشخص شد که کمبود انرژي اثرات زيان بار تري بروي توليدمثل نسبت به کمبود پروتيين دارد. هر چند که در هنگام مصرف جيره با پروتيين کم ميزان مصرف کاهش مي يابد که در نتيجه در جيره هاي با کمبود پروتيين به طور خودبخودي کمبود انرژي نيز رخ مي دهد.

(در اوايل شيردهي به علت توليد بالا و کاهش خوراک مصرفي و استرس زايمان دام در بالانس منفي انرژي قرار مي گيرد)

زماني که تليسه ها با مقدار ناکافي انرژي تغذيه مي شوند، مدت زمان ديرتر به بلوغ خواهند رسيد. اگر تليسه ها با همين جيره داراي کمبود انرژي به تغذيه ادامه دهند ممکن است چرخه فحلي آنها به طور طبيعي شروع شود يا اينکه چرخه فحلي آنها متوقف شود. به عنوان مثال چنانچه تليسه ها با علوفه هاي با کيفيت پايين ( در فصل زمستان) تغذيه شوند، به طور حتم آنها در اواخر زمستان علائم فحلي را از خود بروز نمي دهند اما به محض اينکه به علوفه تازه مرتعي يا مواد دانه اي دسترسي پيدا مي کنند، به علت مصرف کافي انرژي چرخه فحلي آنها دوباره شروع به فعاليت طبيعي خود مي نمايد.

اغلب گاوهاي پرتوليد در اوايل دوره شيردهي در بالانس منفي انرژي قرار دارند، زيرا در اين زمان گاوها قادر نخواهند بود به اندازه نياز خود ماده خشک مصرفي جهت حداکثر توليد مصرف نمايند ( مصرف ماده خشک کاهش مي يابد)، که در نتيجه بالانس منفي انرژي، دام از انرژي موجود در بافتها استفاده مي کند که اثرات قابل مشاهده آن کاهش وزن در اوايل دوره شيردهي مي باشد.

اثرات بالانس منفي انرژي باعث نقصان و کاستي در عملکرد توليدمثلي دام مي شود. کرونل مطالعاتي را روي بالانس منفي انرزي در گاوهاي پر توليد انچام داد، نتايج اين تحقيقات نشان داد که برگشت فعاليت طبيعي چرخه فحلي به بالانس منفي انرژي در سه هفته اول دوره شيردهي در اين گاوها بستگي دارد، افزايش مدت زمان بالانس منفي انرژي در اوايل دوره شيردهي باعث افزايش مدت زمان اولين تخمکريزي مي شود.

گاوهاي تغذيه شده با جيره هاي با کمبود انرژي داراي فحلي هاي خاموش بيشتري بودند. ديگر تحقيقات نشان مي دهد که پايين بودن بازده آبستني و افزايش فاصله گوساله زايي با کاهش شديد وزن در اوايل دوره شيردهي ( به علت بالانس منفي) مرتبط است. در يک مطالعه، ميزان بازده آبستني در گاوهايي که در حال افزايش وزن بودن ( بالانس مثبت) ۶۷% بود، در حالي که ميزان بازده آبستني در همان گاوها در زماني که در بالانس منفي انرژي بودند به ۴۴% رسيد.

در مطالعات اخير کرونل تغييرات وزن بدن (BCS) بين گوساله زايي تا ۲-۳ هفته بعد از زايمان تعيين شد( بر اساس ضريب جاقي لاغري که در ويرجنيا تعيين شد (۱-۵))، در اين مطالعه گاوهاي که حداقل BCS را ( کمتر از ۱) داشتند فاصله اولين تخمکريزي و اولين فحلي در آنها با هم زياد بود که به تبع آن بازده آبستني براي اولين تلقيح در آنها پايين بود و باعث افزايش تعداد روزهاي باز در آنها مي شد.

کمبود انرژي بايد به عنوان مشکل در گاوها در اوايل دوره شيردهي که با کاهش شديد وزن همراه است، مورد توجه قرار گيرد به طور حتم در اينگونه گاوها فعاليت چرخه فحلي در ۳۰-۴۰ روز بعد از زايمان طبيعي نخواهد بود.

مصرف بيش از اندازه انرژي در طي اواخر دوره شيردهي و دوره خشک در گاوها باعث مشکل جاقي در دام ها مي شود. گاوهايي که بيش از حد چاق شده اند در زمان زايمان با احتمال بيشتري مستعد جفت ماندگي ، عفونت هاي رحمي ، و کيست هاي تخمداني مي باشند. در اين گاوها همچنين احتمال خطر اختلالات متابوليکي، و کاهش بيشتر در مصرف ماده خشک مصرفي وجود دارد. که همه اين مشکلات در نهايت منتج به کاهش عملکرد توليدمثلي در دام مي شود ...

▪ پروتئين

پروتيين بايد به اندازه کافي در جيره تامين شود، گزارش شده که مصرف ناکافي پروتيين در طولاني مدت باعث کاهش عملکرد توليدمثلي در دام مي شود.

تحقيقات بيشتر در اين زمينه نشان مي دهد، مصرف بيش از حد نياز پروتيين باعث اختلال در عملکرد توليدمثلي خواهد شد. تحقيقات دانشگاه اروگان و کشور اسرائيل نشان مي دهد که گاوهايي که با پروتيين بيش از حد ( ۱۰-۱۵% بيشتر از حد نياز) تغذيه شده اند، نياز به تعداد دفعات تلقيح بيشتر براي آبستني بوده و فاصله گوساله زايي در اين دام ها افزايش مي يابد.

تحقيقات ديگر هم وجود دارد که اثرات مضري روي عملکرد توليدمثلي در دام هايي که با سطوح بالاي پروتيين تغذيه شده اند نشان نداده است. به نظر مي رسد که تغذيه بيش از حد دام ها با پروتيين در بعضي از موارد مي تواند مضر باشد. مصرف پروتئين اضافي باعث توليد آمونياک بيشتري در شکمبه شده که به دنبال آن pH خون افزايش مي يلبد.ارتباط بين پروتئين و عملکرد توليدمثلي نيازمند تحقيقات بيشتر مي باشد. صرفنظر از اثرات پروتيين اضافي روي عملکرد توليدمثلي، پروتيين اضافي در جيره از نظر اقتصادي نيز مقرون به صرفه نمي باشد زيرا پروتيين از اجزاي گرانقيمت جيره مي باشد.

در بعضي جيره ها از اوره به عنوان يک منبع نيتروژني جهت سنتر پروتيين ميکروبي در شکمبه استفاده مي شود. استفاده درست و صحيح از اوره و رعايت ميزان استفاده از آن در سطح توصيه شده تاثيري روي عملکرد توليد مثلي نخواهد داشت.

▪ مواد معدني

کمبود مواد معدني و عدم رعايت نسبت هاي آن در جيره باعث کاهش عملکرد توليدمثلي در دام مي شود. کاملا واضح است که مقدار کافي از هريک از مواد معدني بايد در جيره وجود داشته باشد، اطلاعات کمي در ارتباط با کمبود خفيف مواد معدني و ارتباط آن با عملکرد توليدمثلي وجود دارد. مصرف بيش از حد مواد معدني نيز در جيره مضر مي باشد و بايد از تغذيه بيش از حد دام ها اجتناب کرد.

▪ فسفر

اين ماده معدني به طور معمول ارتباط بيشتري روي کاهش عملکرد توليدمثلي در دام خواهد داشت. غير فعال شدن تخمدان ها ( آنستروس)، به تاخير افتادن بلوغ، و کاهش بازده آبستني زماني که ميزان فسفر مصرفي کمتر از حد نياز باشد گزارش شده است. در مطالعاتي در اين زمنينه زماني که تليسه ها تنها ۷۰-۸۰% از فسفر مورد نياز خود را دريافت کردن ، سطح فسفر موجود در سرم خون افت کرد و باعث اختلال در باروري شد به طوري که ميزان تلقيح براي آبستني به عدد ۳.۷ رسيد. بعد از تغذيه کافي کافي دام ها با مکمل فسفر تعداد تلقيح براي آبستني تا عدد ۱.۳ ارتقاء پيدا کرد.

ديگر مطالعات نشان مي دهد که توصيه هاي NRC در مورد نياز به فسفر جهت نگهداري رشد و توليدمثل در گاوها و تليسه ها کافي مي باشد. در دانشگاه اوتا و ميشيگان تغذيه نسبتهاي مختلف فسفر، ۶۶-۸۵% و ۱۳۵-۱۷۵% نياز پيش بيني شده NRC در تليسه و گاوهاي شيري مورد استفاده قرار گرفت و اختلاف معني داري در عملکرد توليد مثلي در دام هاي تغذيه شده با اين نسبتها مشاهده نشده است.

در آزمايش ديگري افزايش مکمل فسفر از ۰.۴% تا ۰.۶% جيره، هيچ تاثيري روي تعداد روزها تا اولين جرخه فحلي و تعداد تلقيح براي آبستني نداشت هر چند در بعضي از مطالعات مزرعه اي، زماني که مکمل هاي فسفره تا سقف ۰.۵% يا ۰.۶% افزايش مي داد عکس العملهايي در دام مشاهده مي شد. علت اين اختلافات در نتايج به دست آمده مشخص نيست ولي مي تواند به زيست فراهمي مکمل هاي فسفره که به جيره دام اضافه مي شود يا به عبارت ديگر با مقدار واقعي فسفر مصرفي ارتباط داشته باشد.

▪ کلسيم

بيشتر آزمايشهاي مرتبط با کلسيم روي نسبت کلسيم به فسفر و تاثير آن روي عملکرد توليدمثلي متمرکز شده است. آزمايشهاي انجام شده ثابت شده که نسبت هاي ۱.۵ به ۱ يا ۲.۵ به ۱ هيچ تاثيري روي عملکرد توليدمثلي در تليسه ها و گاوهاي شيري ندارد. به هر حال به ياد داشته باشيد که مقدار کليسيم و فسفر که بايد به مصرف دام برسد از اهميت خاصي برخوردار است. تذکر اخير به خصوص در مورد گاوهاي شيرده جهت رسيدن به حداکثر توليد و حداقل مشکلات توليدمثلي و متابوليکي لازم و ضروري مي باشد.

نگراني اصلي در مورد تغذيه گاوهاي خشک مي باشد که بايد در اين زمان ميزان کلسيم و فسفر در حد مطلوبي تهيه شود تا بتوان بعد از زايمان خطر ابتلا به تب شير را در گاوها کاهش داد. در مطالعه بروي ۳۳ گله گاو که به عارضه تب شير مبتلا بودند مشخص شد که اين دام ها به طور متوسط ۴.۲ برابر بيشتر از گروه شاهد نياز به کمک در زمان زايمان، ۲ برابر بيشتر خطر ابتلا به جفت ماندگي و حدود ۱.۶ برابر بيشتر در معرص خطر ابتلا به عفونت هاي رحمي مي باشند. همه اين عوامل باعث کاهش معني داري در عملکرد توليدمثلي در اين دام ها خواهد شد. جلوگيري از بروز تب شير و ديگر اختلالات جهت افزايش راندمان توليدمثلي لازم و ضروري مي باشد.

▪ سلنيوم

خاک بعضي از مناطق داراي کمبود سلنيوم مي باشد بنابراين محصولاتي که در اين خاکها توليد مي شود داري کمبود سلنيوم مي باشند. پرورش دهندگان گاو شيري بهتر است که در هنگام خريد مواد خوراکي از محل توليد اين محصولات آگاهي پيدا کنند. تا در صورت نياز به اين گونه مواد مکملهاي سلنيومي اضافه نمايند.

کمبود سلنيوم در گاوهاي خشک باعث جفت ماندگي مي شود. در تحقيقي که در اهايو انجام گرفت ميزان جفت ماندگي در گاوهايي که با کمبود آن سلنيوم مواجهه بودند، زماني که مکمل سلنيومي ( ۵۰ ميلي گرم) و ويتامين E (۶۸۰ واحد بين الملي) به صورت تزريقي در ۲۰ روز قبل از زايمان يا با تغذيه ۱ ميلي گرم سلنيوم در روز براي گاو، ميزان جفت ماندگي کاهش محسوسي پيدا کرد.

نتايج مشابه اي در دانشگاه ميشيگان در اين زمينه به دست آمد. ولي در مريلند، ويرجينيا، يا نيويورک تزريق همزمان ويتامين E و سلنيوم علائم حفت ماندگي را کاهش نداد. که اين نتايج ثابت مي کند که جفت ماندگي تنها با مکمل سلنيوم کاهش مي يابد. جفت ماندگي به علت کاهش سلنيوم بوده و يک بيماري عفوني يا مسري نمي¬باشد. عواملي از قبيل دوقلوزايي، تب شير، يا بعضي ديگر از فاکتورهاي باعث افزايش ميزان جفت ماندگي خواهند¬شد.

کمبود سلنيوم هم مي¬تواند باعث سقط جنين شود، کمبود سلنيوم باعث بروز بالاي سقط جنين، کاهش باروري، افزايش عفونت هاي رحمي و توليد گوساله هاي ضعيف يا مرده خواهد شد. سطح سلنيوم خون در اينگونه گله ها بسيار پايين مي باشد (کمتر از ۵ ميلي گرم در ۱۰۰ ميلي ليتر سرم خون)

بر اساس موارد گفته شده بايد در بعضي مناطق اضافه نمودن مکمل سلنيوم به جيره را توصيه نمود. جيره ها بايد حداقل حاوي ۰.۱ PPM در کيلوگرم ماده خشک مصرفي باشند. در بعضي از گله ها منابع غذايي بايد با تزريق سلنيوم غني شود، ميزان توصيه شده تزريق سلنيوم در حدي است که بتوان سطح سلنيوم خون را بالاتر از ۸-۱۰ ميلي گرم در ۱۰۰ ميلي ليتر خون حفظ نمود، که براي مناطق مختلف ميزان تزريق شده متفاوت مي باشد. تست خوني جهت تشخيص کمبود يا عدم کمبود سلنيوم در بيشتر موارد توصيه مي شود.

▪ يد

يد با فعال نمودن غده تيروئيد روي عملکرد توليدمثلي اثر مي گذارد، عدم فعاليت کافي غده تيروئيد سبب کاهش بازده آبستني و کاهش فعاليت تخمداني مي شود، بنابراين کمبود يد باعث اختلالات توليدمثلي شده و مکمل يدي به مقداري که اطمينان حاصل شود گاو در روز به مقدار ۱۵-۲۰ ميلي گرم در روز دريافت کرده توصيه مي شود.

اخيرا، اثرات مصرف بيش از حد يد در جيره نيز شناخته شده است. مصرف اضافي يد با مشکلات سلامتي دام در ارتباط مي باشد که شامل سقط جنين، و کاهش مقاومت در برابر عفونت ها و بيماريها را مي توان نام برد.

▪ پتاسيم

تحقيقات محدود در اين زمينه پيشنهاد مي کند که تغذيه سطوح بالاي پتاسيم، باعث به تاخير افتادن بلوغ ، تخمکريزي، اختلال در عملکرد و توسعه جسم زرد، و افزايش بروز آنستروس در تليسه ها مي شود. سطوح پتاسيم در جيره هاي آزمايشي حدود ۵% ماده خشک جيره بود که به مدت يک سال به صورت جيره آزمايشي مورد تغذيه تليسه ها قرار گرفت. در ديگر مطالعات گزارش شد که استفاده از سطوح بالاي پتاسيم در جيره يا جيره هايي که نسبت پتاسيم – سديم بسيار بالا بود ميزان باروري کاهش پيدا کرد.

▪ ديگر مواد معدني

کمبود مس، منگنز، و کبالت باعث اختلال در عملکرد تخمدان، فحلي خاموش، و سقط جنين خواهند شد. مسموميت با فلوئور نيز ميزان باروري را کاهش مي دهد.

▪ ويتامين ها

ويتامين هاي مورد نياز گاوهاي شيري از طريق سنتز آنها در شکمبه ( ويتامين هاي گروه B) يا در بافتها ( ويتامين C) و يا در مواد خوراکي مورد استفاده شده تامين مي شوند. اغلب کنسانتره هاي تجاري حاوي مکمل هاي ويتاميني بوده و به همين خاطر احتمال ناباروي به علت کمبود ويتامين ها در گاو شيري کاهش مي يابد. زماني که از کنسانتره هاي تجاري استفاده نمي شود بايد به ماده مصرفي دام ها مکمل هاي ويتاميني افزود.

در دوره خشکي که ماده خشک مصرفي گاو محدود بوده و از علوفه کم کيفيت جهت کنترل شرايط بدني استفاده مي شود بايد در اين دوره مخصوصا ويتامين ها و مواد معدني را به طور دقيق بالانس نموده و نيازهاي دام در حد مطلوب تامين شود.

▪ ويتامين A

ويتامين آ و بتاکاروتن در جسم زرد و مايع فوليکولي وجود دارد ، با تحقيق در اين مورد مشخص شد که در فوليکول هاي سالم و بزرگ جسه در مقايسه با فوليکول هاي آتريته شده غلظت بالايي از ويتامين آ وجود دارد. غلظت بتا کاروتن با تغيير اندازه فولکيول يا وضعيت آن تغيير چنداني نکرد. شايد غلظت ويتامين آ در فوليکول شاخصي جهت ماندگاري و دوام بيشتر فوليکول باشد. نقش زيادي براي ويتامين آ در توسعه جنين در نظر گرفته مي شود شايد ويتامين آ يکي از چندين موادي است که در شکل دهي ( تنظيم ساختار شکل جنين) چنين موثر است.

اين ويتامين براي نگهداري و سلامتي بافت پوشش لوله هاي تناسلي ضروري مي باشد. در گاوهايي که کمبود ويتامين A دارند بلوغ جنسي به تاخير افتاده و سقط جنين و تولد گوساله هاي مرده يا ضعيف اتفاق خواهد افتاد، جفت ماندگي و عفونت هاي رحمي نيز مشاهده شده است.

ميزان توصيه شد ه مصرف ويتامين A براي گاوهاي شيري به طور روزانه ۳۰۰۰۰ تا ۵۰۰۰۰ واحد بين المللي مي باشد. گاوهاي خشکي که با علوفه هاي کم کيفيت براي مدت زمان طولاني تغذيه مي شوند جدا از استفاده از مکمل هاي افزودني تزريق ويتامين A نيز مي تواند مفيد باشد.

بتا کاروتين ماده اي است که در اغلب گياهان وجود دارد. گاو قادر است کا از بتاکاروتن در بدن خود ويتامين A بسازد. زماني که مقدار کنسانتره جيره پايين است بهتراست از علوفه هاي با کيفيت و تازه استفاده شود. زيرا اينگونه علوفه ها حاوي مقاديري از بتاکاروتن بوده که پيش ساز ويتامين A مي باشند. سيلو، مخصوصا سيلوي يونجه، منابع متوسطي ازبتاکاروتن بوده در حالي که سيلوي ذرت منبع فقير ويتامين A مي باشند.

علوفه هاي خشک مخصوصا يونجه حاوي مقادير بالايي از بتاکاروتن بوده و با افزايش سن علوفه ميزان بتاکاروتن آن افزايش مي يابد که ميزان کاهش نيز در اين مرحله به شرايط جوي آب و هوا بستگي دارد.

تحقيقاتي در مورد کمبود بتاکاروتن و تاثير آن روي مشکلات توليدمثلي در تحقيقي در آلمان انجام شده است. در اين تحقيقات پيشنهاد شده که گاوهاي شيري و تليسه هاي که از جيره با کمبود بتاکاروتن استفاده مي کنند با مشکلات توليدمثلي زير مواجهه خواهند شد:

ـ تاخير در برگشتگي رحم بعد از زايمان

ـ تاخير در فحلي اول بعد از زايمان

ـ تاخير در تخمکريزي

ـ افزايش کيست هاي تخمداني

ـ مرگ زودرس رويان و سقط جنين

مکمل بتاکاروتن به مقدار ۳۰۰ ميلي گرم در روز براي هر گاو قادر است عملکرد توليدمثلي را به حالت نرمال برگرداند. ولي در اين زمينه ويتامين A موثر نخواهد بود.

در مطالعات اخير محققين اسرائيلي تلاش کردند که نتايج حاصله از دانشمندان آلماني را دوباره به اثبات برسانند که در اين زمينه موفق نبودند. اين آزمايشات نشان داد که هيچ اختلافي در طول مدت فحلي، و چرخه فحلي، غلظت هورموني و فاصله فحلي ها از هم و تخمکريزي در تليسه هاي با کمبود بتاکاروتن در برابر تليسه هاي که از مکمل استفاده مي کردند وجود ندارد. مطالعات اخير در آمريکا نيز همانند مطالعات اسرائيلي ها جهت اثبات اثرات افزودن بتاکاروتن به جيره تا وقتي که غلظت خوني آن به بالاي ۱۰۰ ميلي گرم در ۱۰۰ ميلي ليتر خون برسد با شکست روبرو شد.

هزينه هاي اضافه نمودن بتاکاروتن حدود ۲۵-۳۵ دلار براي هر گاو در هر دوره شيردهي مي باشد. که در بيشتر مواقع غير اقتصادي مي باشد. قبل از استفاده از مکلمل هاي بتاکاروتن بايد با نمونه تست خون تاييد شود ( کمتر از ۱۰۰ ميلي گرم در۱۰۰ ميلي ليتر خون) که گاو به مکمل بتاکاروتن نياز دارد.

▪ ويتامين D

اين ويتامين جهت متابوليسم طبيعي کلسيم و فسفر ضروري مي باشد هرچند کمبود اين ويتامين به ندرت در گله هاي تجاري شيوع مي يابد. دام هايي که به اندازه گافي در معرض نور مستقيم خورشيد قرار دارند قادرند ويتامين مورد نياز خود را بسازند. اغلب کنسانتره هاي آماده تجاري حاوي مکمل هاي ويتامين D بوده که مقادير کافي از اين ويتامين حدود ۱۰۰۰۰ واحد بين المللي در هر روز براي هر گاو را تامين مي کنند.

▪ ويتامين E

تحقيق در اين زمينه ادامه دارد. تا اين تاريخ هيچ مدرک مستندي که کمبود ويتامين E علت اصلي کاهش عملکرد توليدمثلي در گاوهاي شيري مي باشد وجود ندارد. علاوه بر اين نياز دقيق گاوهاي شيري به ويتامين E هنوز به طور دقيق مشخص نشده است. در يک آزمايش گاوها با جيره با کمبود ويتامين E به مدت چهار نسل تغذيه شدند که هيج اثرمشخصي روي توليد مثل نداشت.

● نتيجه گيري:

مشخص است که تغذيه ارتباط نزديکي با توليدمثل گاوهاي شيري دارد. کمبودها و مصرف بيش از حد يا عدم تعادل مواد مغذي در جيره قادر به تغييراتي در عملکرد توليدمثلي دام ها مي باشد. مشکل اصلي تعيين ميزان يا سطح کمبود يا اضافي يا عدم تعادل اين مواد که روي عملکرد توليد مثل اثر منفي دارد، که هنوز اين سطوح به طور دقيق مشخص نشده است. مطالعات روي گاوهاي شيري پرتوليد جهت مشخص نمودن نقش هر يک از مواد مغذي و اثر متقابل با ديگر مواد روي عملکرد توليد مثلي مورد نياز مي باشد. در حال حاضر بهترين توصيه دراين زمينه تهيه برنامه هاي تغذيه دام که قادر به بالانس نمودن همه مواد مغذي جيره باشد. که تا امروزه NRC يکي از بهترين برنامه ها در اين زمينه مي باشد. مصرف بيش از حد انرژي، پروتيين، مواد معدني و ويتامين ها همانند کمبود آنها روي سلامت دام و توليدمثل آن اثر مضري خواهد داشت